Tryktrak, znany także jako Backgammon, to gra strategiczna dla dwóch osób. Każdy gracz przesuwa 15 pionów po planszy z 24 polami, poruszając się w przeciwnym kierunku niż rywal. Wygrywa osoba, która jako pierwsza doprowadzi wszystkie swoje piony do własnego domu i zdejmie je z planszy.
Jak przygotować planszę?
Plansza składa się z 24 podłużnych pól, nazywanych także klinami lub liniami. Są one podzielone na cztery części. Każdy gracz ma własny dom, czyli sześć pól, do których musi doprowadzić swoje piony przed rozpoczęciem ich zdejmowania.
Pas pośrodku planszy to banda. Trafiają na nią piony zbite przez przeciwnika. Pozostałe obszary planszy określa się jako podwórza. Kolory i numeracja pól mogą zależeć od sposobu przedstawienia planszy, dlatego najważniejsza zasada brzmi: gracze poruszają się w przeciwnych kierunkach.
Do rozpoczęcia partii potrzebujesz następujących elementów:
- 15 pionów dla każdego gracza
- 2 kostki do wykonywania ruchów
- planszy z 24 polami
- b baru rozdzielającej planszę na dwie połowy
Początkowe ustawienie pionów najlepiej odtworzyć z diagramu planszy albo z aplikacji do Backgammona. Po ustawieniu wybiera się gracza rozpoczynającego, zwykle przez rzut jedną kostką. Wyższy wynik daje pierwszeństwo.
Jak wykonywać ruchy w turze?
Gracz rzuca dwiema kostkami. Wyniki oznaczają dwa oddzielne ruchy. Możesz przesunąć jeden pion o wartość pierwszej kostki, a następnie o wartość drugiej, albo wykonać oba ruchy różnymi pionami.
Przykładowo przy wyniku 6 i 3 możesz przesunąć jeden pion o 6 pól, drugi o 3 pola albo ten sam pion łącznie o 9 pól, pod warunkiem że oba etapy ruchu są dozwolone.
Kolejność wykonania ruchów ma znaczenie, dlatego turę rozgrywa się w następujących etapach:
- Rzuć dwiema kostkami i odczytaj wyniki.
- Sprawdź, które piony mogą wykonać ruch o wartości każdej kostki.
- Wykonaj pierwszy ruch, a następnie drugi, jeśli nadal jest możliwy.
- Jeśli można wykorzystać tylko jeden wynik, wykonaj ruch zgodny z dostępną kostką.
Jeżeli możesz wykorzystać tylko jedną kostkę, ale oba wyniki są możliwe osobno, musisz użyć większego wyniku. Gdy nie da się wykonać żadnego ruchu, tracisz kolejkę.
Wyrzucenie takiej samej liczby oczek na obu kostkach to dublet. Zamiast dwóch ruchów wykonujesz wtedy cztery ruchy o wartości wskazanej przez kostkę. Przy dublecie 3 możesz więc wykorzystać cztery ruchy po 3 pola, rozdzielając je między wybrane piony.
Możesz przechodzić przez pola zajęte przez inne piony, także piony przeciwnika. Ruch nie może jednak zakończyć się na polu zajętym przez co najmniej dwa piony rywala.
Ostrzeżenie: nie wolno postawić pionka na polu, na którym znajdują się dwa lub więcej pionów przeciwnika. Takie pole jest zablokowane. Możesz wejść na pole puste, zajęte własnymi pionami albo na pole z jednym pionem rywala.
Jak działa zbijanie pionów?
Jeżeli zakończysz ruch na polu, na którym stoi dokładnie jeden pion przeciwnika, zbijasz go. Zbity pion trafia na bandę, czyli środkowy pas planszy.
Pion znajdujący się na bandzie nie może wrócić do normalnego ruchu od razu. Właściciel musi najpierw wprowadzić go z powrotem na planszę, korzystając z wyniku jednej z kostek. Pion trafia wtedy do domu przeciwnika, na pole odpowiadające wyrzuconej liczbie.
Na przykład wynik 2 pozwala wprowadzić pion na pole oddalone o dwa miejsca od wejścia. Możesz to zrobić tylko wtedy, gdy wybrane pole jest puste, zawiera twoje piony albo znajduje się na nim jeden pion przeciwnika. W tym ostatnim przypadku przeciwnik zostaje zbity.
Jeśli masz pion na bandzie, musisz wprowadzić go przed wykonaniem jakiegokolwiek innego ruchu. Gdy kilka własnych pionów czeka na bandzie, trzeba wprowadzić je wszystkie. Jeśli pola wejścia są zablokowane przez co najmniej dwa piony przeciwnika, nie możesz wykonać danego ruchu. Jeżeli nie da się wprowadzić żadnego pionka, tracisz kolejkę.
Jak zakończyć partię?
Po wprowadzeniu wszystkich pionów do własnego domu możesz rozpocząć zdejmowanie ich z planszy. Każda kostka pozwala zdjąć pion z pola odpowiadającego liczbie wyrzuconych oczek.
Jeśli wyrzucisz 5 i 2, możesz więc zdjąć pion z pola 5 oraz pion z pola 2, o ile znajdują się tam twoje piony. Nie musisz zdejmować pionka, jeśli możesz wykonać dozwolony ruch w obrębie domu.
Gdy na polu wskazanym przez kostkę nie ma twojego pionka, przesuń pion z dalszego pola. Jeżeli na dalszych polach również nie ma pionów, możesz zdjąć pion z najwyższego pola, na którym jeszcze się znajduje. Pierwszy gracz, który zdejmie wszystkie 15 pionów, wygrywa partię.
Jak liczy się punkty?
W podstawowym rozliczeniu zwycięzca otrzymuje jeden punkt. Jeśli zdejmie wszystkie piony, zanim przeciwnik zdejmie choć jeden, wygrana jest liczona podwójnie i nazywa się gammonem.
Jeżeli przegrany nie zdjął żadnego pionka, a dodatkowo ma pion na bandzie albo w domu zwycięzcy, wynik może być liczony potrójnie. Taką wygraną określa się jako backgammon.
W meczach wykorzystuje się czasem kostkę dublującą. Przed swoim ruchem gracz może zaproponować podwojenie stawki. Rywal może je przyjąć i kontynuować grę o podwyższoną stawkę albo odrzucić, co oznacza przegranie aktualnej stawki. W rozgrywkach meczowych stosuje się także zasadę Crawforda, która wyłącza podwajanie w określonej partii, gdy jednemu z graczy brakuje dokładnie jednego punktu do zwycięstwa.
Na pierwszą partię możesz pominąć kostkę dublującą i skupić się na trzech rzeczach: ruchu w przeciwnych kierunkach, blokowaniu pól zajętych przez co najmniej dwa piony rywala oraz obowiązku wprowadzania pionów z bandy. Gdy te zasady są jasne, można od razu rozstawić planszę i rozpocząć grę.
