Mancala to rodzina gier, a najpopularniejszym w Polsce wariantem jest Kalaha. Gracze przesuwają kamyki po planszy, trafiają nimi do własnej bazy i próbują zgromadzić w niej więcej elementów niż przeciwnik.
Jak przygotować planszę?
Kalaha jest przeznaczona dla dwóch osób. Każdy gracz ma rząd dołków znajdujący się bezpośrednio przed nim oraz bazę po swojej prawej stronie. Baza służy do przechowywania zdobytych kamyków i nie jest używana jako zwykły dołek.
Przed rozpoczęciem rozgrywki ustaw planszę i kamyki w następujący sposób:
- Plansza ma dwa rzędy po sześć małych dołków oraz dwie większe bazy na końcach.
- Do każdego małego dołka włóż po cztery kamyki, czyli łącznie 48 elementów.
- Obie bazy pozostaw puste.
- Usiądź naprzeciwko przeciwnika. Rząd dołków przed Tobą i baza po Twojej prawej stronie należą do Ciebie.
Kolor kamyków nie ma znaczenia. Wybierzcie osobę, która rozpocznie grę, a następnie wykonujcie ruchy na zmianę.
Jak wykonać ruch?
Ruch w Kalaha nazywa się często sianiem kamyków. Gracz opróżnia wybrany dołek, a następnie rozkłada jego zawartość po jednym elemencie w kolejnych miejscach.
- Wybierz dołek – możesz wybrać dowolny niepusty dołek po swojej stronie planszy.
- Zabierz wszystkie kamyki – nie zostawiaj w wybranym dołku żadnego elementu.
- Rozsiewaj kamyki – wkładaj po jednym kamyku do kolejnych dołków, poruszając się przeciwnie do ruchu wskazówek zegara.
- Włóż kamyk do własnej bazy – podczas przechodzenia przez swoją bazę umieść w niej jeden element.
- Pomiń bazę przeciwnika – nie wkładaj kamyka do bazy drugiego gracza. Po jej pominięciu kontynuuj sianie po swojej stronie planszy.
Przykład: jeśli wyjmiesz cztery kamyki, umieszczasz je kolejno w czterech następnych dołkach lub bazach zgodnie z kierunkiem ruchu. Gdy ostatni element trafi do Twojej bazy, nie kończysz jeszcze swojej kolejki, ponieważ otrzymujesz dodatkowy ruch.
Jak działają zasady specjalne?
Dwie reguły wpływają na zdobywanie kamyków i liczbę wykonywanych ruchów:
- Dodatkowy ruch – jeśli ostatni kamyk z danego siania wyląduje w Twojej bazie, możesz od razu wykonać kolejny ruch. Nie musisz oddawać kolejki przeciwnikowi.
- Bicie – w wielu wydaniach Kalaha, jeśli ostatni kamyk trafi do pustego dołka po Twojej stronie, zabierasz go razem z kamykami z przeciwległego dołka przeciwnika. Wszystkie zabrane elementy przekładasz do swojej bazy.
Zasada bicia może różnić się między wydaniami. W niektórych wariantach mancali, takich jak Oware, obowiązują inne reguły siania i zdobywania kamyków, dlatego przed rozpoczęciem gry sprawdź instrukcję konkretnego zestawu.
Kiedy kończy się gra?
Rozgrywka kończy się, gdy jeden z graczy opróżni wszystkie sześć swoich małych dołków. Drugi gracz przekłada wtedy wszystkie kamyki pozostałe po swojej stronie do własnej bazy. Nie wykonuje się już kolejnych ruchów.
Wygrywa osoba, która ma więcej kamyków w swojej bazie. Dlatego nie zawsze opłaca się szybko opróżnić własną stronę planszy. Jeśli po stronie przeciwnika pozostaje dużo elementów, po zakończeniu gry trafią one do jego bazy i mogą przesądzić o wyniku.
Najważniejsza zasada do zapamiętania jest prosta: siej kamyki przeciwnie do ruchu wskazówek zegara, pomijaj bazę przeciwnika, a za trafienie ostatnim kamykiem do własnej bazy zyskujesz dodatkowy ruch.
